Slim energieverbruik met zonnepanelen: wasmachine op zonnige uren

Wat is het?

Je zonnepanelen wekken overdag stroom op, precies wanneer de zon schijnt. Maar je verbruikt die stroom vaak niet direct.

Met slim energieverbruik stuur je je apparaten aan op het moment dat je eigen zonne-energie beschikbaar is. Je wasmachine laten draaien op een zonnige middag is daar een perfect voorbeeld van. Dit heet ook wel 'energieverschuiving' of 'load shifting'. In plaats van je was te draaien in de avond wanneer je van het net moet afnemen, verschuif je dit naar de piekproductie van je panelen.

Je gebruikt zo je eigen, gratis zonne-energie maximaal. Dit verlaagt je energierekening en maakt je minder afhankelijk van het elektriciteitsnet.

Het principe is simpel: stem je verbruik af op je productie. Dit kan handmatig, maar steeds vaker automatisch met slimme apparaten en een thuisaccu.

Het is een logische volgende stap na de installatie van zonnepanelen om je rendement te maximaliseren.

Hoe werkt het precies?

Een zonnepaneel levert gelijkstroom (DC). Een omvormer zet dit om in wisselstroom (AC) voor je huis.

Zonder sturing verbruik je eerst wat je direct nodig hebt. Overtollige stroom lever je terug aan het net.

Met slim verbruik probeer je die teruglevering te verminderen door zelf meer te gebruiken op het juiste moment. Je kunt dit handmatig doen door simpelweg op een zonnige dag de wasmachine, vaatwasser of droger aan te zetten. Voor een automatische oplossing zijn er slimme energiemanagementsystemen.

Deze systemen meten je productie en verbruik realtime en schakelen apparaten in wanneer er een overschot is. Een thuisaccu is hierbij een krachtige tool. De accu slaat overdag overtollige zonne-energie op. Een slim systeem kan dan beslissen: laad eerst de accu, of start direct de wasmachine?

Zo optimaliseer je het verbruik volledig. Steeds meer apparaten hebben tegenwoordig een 'uitgestelde start' functie, wat dit proces al een stuk eenvoudiger maakt.

De rol van de slimme meter en dynamisch tarief

Een slimme meter registreert je teruglevering en afname per uur. Dit is essentieel voor een accurate berekening van je besparing.

Combineer je dit met een dynamisch energiecontract, dan wordt het nog interessanter. Je kunt dan niet alleen je eigen zonnestroom gebruiken, maar ook apparaten aanzetten wanneer de inkoopprijs van stroom laag is, soms zelfs negatief.

De wetenschap erachter

Het elektriciteitsnet moet altijd in balans zijn: productie moet gelijk zijn aan verbruik. Leer meer over verbruik aanpassen aan opwek.

Zonnepanelen zorgen op zonnige dagen voor een enorme piek in decentrale productie. Dit kan het net belasten, zeker in wijken met veel panelen, maar energieverbruik verlagen helpt dit te voorkomen.

Door meer zelf te verbruiken op deze momenten, neem je die belasting weg en help je het net stabiel te houden. Fysiek gezien verbruik je de stroom het meest efficiënt als deze direct vanuit je omvormer naar je apparaat vliegt, zonder omwegen. Elke omzetting (zoals laden/ontladen van een accu) of transport via het net gaat met kleine verliezen gepaard. Direct verbruik is dus het zuinigst.

De economie achter het principe is gebaseerd op het verschil tussen de teruglevertarief en het afnametarief.

De impact van salderen

Je krijgt voor teruggeleverde stroom vaak minder betaald dan wat je betaalt voor stroom die je afneemt. Door je eigen stroom direct te gebruiken, bespaar je het volledige afnametarief, wat financieel gunstiger is. Met de huidige salderingsregeling in Nederland krijg je voor teruggeleverde stroom hetzelfde tarief als wat je betaalt voor afname.

Dit maakt direct verbruik nu iets minder urgent financieel. Maar de salderingsregeling wordt vanaf 2025 afgebouwd. Dan wordt het verschil tussen teruglever- en afnametarief groter, en wordt slim verbruik financieel veel aantrekkelijker.

Voordelen en nadelen

Het grootste voordeel is een lagere energierekening. Je maximaliseert het gebruik van je eigen, gratis stroom.

Daarnaast verhoogt het je zelfconsumptie, waardoor je minder afhankelijk wordt van energieprijzen en regelgeving rondom teruglevering. Je draagt bij aan een stabielere energievoorziening voor iedereen. Een ander voordeel is de verlengde levensduur van je apparatuur. Veel apparaten, zoals koelkasten, werken efficiënter wanneer ze overdag koelen met zonnestroom in plaats van 's nachts met netstroom.

Het is ook een duurzame keuze, omdat je minder vraag stelt aan het fossiele deel van het net. De nadelen zijn er ook.

De initiële investering in een slim systeem of thuisaccu kan hoog zijn.

Handmatig schakelen vereist discipline en is niet altijd praktisch. Bovendien is het rendement van deze investering sterk afhankelijk van je verbruiksprofiel en de grootte van je zonne-installatie. Een ander nadeel is dat niet alle apparaten geschikt zijn voor uitgesteld gebruik.

Je wilt je koelkast natuurlijk altijd aan hebben. En als je een heel onregelmatig leven leidt, is het lastig om apparaten op vaste, zonnige momenten te laten draaien.

Voor wie relevant?

Deze strategie is het meest relevant voor huishoudens met een relatief hoog elektriciteitsverbruik overdag. Denk aan thuiswerkers, gezinnen met jonge kinderen of mensen die veel thuis zijn.

Zij kunnen gemakkelijk apparaten op zonnige momenten inplannen. Het is ook cruciaal voor iedereen die zijn zonnepanelen rendabel wil houden na de afbouw van de salderingsregeling.

Wie nu al investeert in slimme sturing, is voorbereid op de toekomst. Mensen met een dynamisch energiecontract hebben er extra baat bij, omdat ze hun verbruik kunnen afstemmen op de uurprijzen. Voor huishoudens met een heel laag verbruik, of die bijna nooit thuis zijn overdag, is de investering in een complex systeem minder snel rendabel.

Voor hen is het handmatig verschuiven van één of twee apparaten vaak al voldoende. Ook voor appartementen met een beperkt dakoppervlak en weinig panelen kan de besparing beperkt zijn.

Uiteindelijk is iedereen met zonnepanelen gebaat bij bewustwording. Begin klein: kijk naar je verbruikspatroon en verplaats één apparaat. Zo ervaar je direct het effect en kun je beslissen of een verdere automatisering voor jou de moeite waard is.