Zonnepanelen slechtste maand: december of januari?

Wat is het?

De slechtste maand voor je zonnepanelen verwijst naar de periode waarin ze de minste stroom opwekken.

In Nederland is dat vrijwel altijd december of januari. Dit komt door een combinatie van korte dagen, een lage zonnestand en vaak bewolkt weer. Het verschil tussen deze twee wintermaanden is klein, maar december heeft vaak een licht voordeel als 'slechtste'.

Januari kan soms iets meer zonuren hebben, maar de zon staat dan nog steeds extreem laag aan de hemel. Het is goed om te weten dat zelfs in deze maanden je panelen nog stroom produceren. De opbrengst ligt simpelweg een stuk lager dan in de zomermaanden juni of juli.

Hoe werkt het precies?

De opbrengst van je zonnepanelen wordt direct beïnvloed door de hoeveelheid zonlicht die ze vangen. In december zijn de dagen het kortst, met soms minder dan 8 uur daglicht.

De zon komt laat op en gaat vroeg onder. Daarnaast staat de zon in de wintermaanden laag aan de horizon.

Dit betekent dat het zonlicht een dikkere laag atmosfeer moet doorkruisen voordat het je panelen bereikt. Hierdoor verliest het veel energie. De hoek van je zonnepanelen is hierop niet optimaal afgestemd.

De meeste installaties in Nederland zijn gericht op een optimale opbrengst in de lente en zomer, niet op de lage winterzon. Bewolking is de laatste grote factor. December en januari behoren tot de somberste maanden van het jaar. Zelfs een dun wolkendek kan de opbrengst al met tientallen procenten verminderen.

De wetenschap erachter

De kern van het probleem zit in de zogenaamde 'instraling', de hoeveelheid zonne-energie per vierkante meter. Dit wordt gemeten in kWh/m².

In december bedraagt de gemiddelde dagelijkse instraling in Nederland slechts 0,5 tot 0,7 kWh/m².

Ter vergelijking: in juni is dit gemiddeld 4,5 tot 5,5 kWh/m². Dat is een verschil van wel een factor tien. De zonnestand (elevatiehoek) is hier de belangrijkste oorzaak van.

Een lagere zonnestand zorgt niet alleen voor een langere weg door de atmosfeer, maar ook voor een kleiner effectief oppervlak. Stel je een zonnepaneel voor als een deur. Als de zon er recht op schijnt (zomer), vangt het alle licht. Schijnt de zon er schuin op (winter), dan 'ziet' het paneel een kleiner deel van de lichtbundel.

Daarnaast is er het albedo-effect van sneeuw. Hoewel sneeuw zonlicht reflecteert, bedekt het ook je panelen volledig, waardoor de opbrengst naar nul daalt totdat het smelt, wat de opbrengst in Friesland extra beïnvloedt.

Voordelen en nadelen

Het belangrijkste nadeel is vanzelfsprekend: een lage stroomopbrengst in de wintermaanden. Dit betekent dat je meer stroom van het net moet afnemen, wat je energierekening verhoogt.

Voor huishoudens met een thuisaccu is het moeilijker om deze in de winter volledig op te laden met eigen zonnestroom. Een tweede nadeel is het psychologische effect. Veel eigenaren zijn teleurgesteld als ze de winteropbrengst zien, zonder te beseffen dat dit een normaal, voorspelbaar seizoenspatroon is.

Toch zijn er ook voordelen. De lagere opbrengst in de winter wordt ruimschoots gecompenseerd door de enorme opbrengst in de zomer en lente.

Over een heel jaar genomen leveren de meeste installaties nog steeds een flinke besparing op. Een ander voordeel is dat koudere temperaturen de efficiëntie van zonnepanelen iets verhogen. Panelen werken beter bij koel, zonnig weer dan bij extreme hitte.

Het rendementsverlies door de lage zon wordt dus deels gecompenseerd door betere prestaties per binnengekomen foton. Financieel gezien is het ook relevant: de stroom die je wél opwekt in december, heeft vaak een hoge waarde. Dit omdat de energieprijzen in de winter doorgaans hoger zijn en je elke zelf opgewekte kWh niet van het dure net hoeft te kopen.

Voor wie relevant?

Deze kennis is in de eerste plaats relevant voor iedereen die zonnepanelen overweegt. Het helpt bij het stellen van realistische verwachtingen over de jaaropbrengst en de seizoensvariatie.

Voor bestaande eigenaren is het belangrijk om hun opbrengstcijfers in perspectief te plaatsen. Een dip in december/januari betekent niet dat je systeem defect is. Het is een normaal onderdeel van het Nederlandse klimaat.

Ook voor wie een thuisaccu overweegt, is dit cruciaal. Je moet je accucapaciteit niet afstemmen op de winteropbrengst, want dan koop je een te grote en dure accu die in de zomer nooit volledig wordt benut.

Daarnaast is het relevant voor mensen met een dynamisch energiecontract. Zij kunnen hun verbruik proberen af te stemmen op de momenten dat de zon wél schijnt, zelfs in de winter, om zo optimaal te profiteren van hun eigen productie. Tenslotte is het een aandachtspunt bij het vergelijken van installateurs.

Een goede installateur zal deze seizoensvariatie uitleggen en een reële jaaropbrengstprognose geven, niet alleen een zomerpiek. Door de slechtste maanden te accepteren als onderdeel van de cyclus, kun je beter plannen.

Je weet dat je in de winter moet bijstroom afnemen, en dat je in de zomer een groot deel van je jaarverbruik compenseert.

Zo haal je het maximale uit je investering, het hele jaar door.