Zonnepanelen op een Zuid-Oost of Zuid-West oriëntatie: wat is het verlies?
Wat is het?
Een zonnepaneel op een Zuid-Oost of Zuid-West oriëntatie betekent dat je dak niet perfect op het zuiden is gericht, maar een afwijking heeft van ongeveer 45 graden.
Dit is de meest voorkomende situatie in Nederland, waar daken zelden exact op het zuiden liggen. Het belangrijkste gevolg is dat de piekproductie van je zonnepanelen niet midden op de dag valt, maar verschoven wordt. Bij een Zuid-Oost oriëntatie vang je de ochtendzon optimaal, terwijl je bij Zuid-West juist de middag- en avondzon maximaal benut. Dit beïnvloedt direct het rendement van je installatie.
De hamvraag is: hoeveel verlies je nu eigenlijk ten opzichte van een perfect zuidelijke ligging? In de praktijk valt dit verlies vaak erg mee.
De Nederlandse zonkracht is niet zo extreem dat die paar uur verschil een catastrofaal verschil maken.
Het is een kwestie van slim plannen en begrijpen hoe je systeem presteert.
Hoe werkt het precies?
Het verlies wordt uitgedrukt in een percentage van de maximale, theoretische opbrengst.
Voor een ideaal op het zuiden gericht dak geldt een opbrengstfactor van 100%. Voor een Zuid-Oost of Zuid-West oriëntatie daalt dit naar ongeveer 90-95%.
Dit betekent dat je met dezelfde panelen 5 tot 10% minder stroom opwekt over een heel jaar. Dit verlies is niet constant. Op een heldere, zonnige dag is het verschil groter, omdat de zon dan een vaste baan heeft. Op een bewolkte dag, waarbij diffuus licht overheerst, is het opbrengstverschil minimaal.
De totale jaaropbrengst is dus het gemiddelde van deze omstandigheden. De daadwerkelijke impact hangt ook af van de hellingshoek van je dak.
Een schuin dak (30-40 graden) presteert beter met een Zuid-West ligging dan een plat dak, waar je de panelen zelf kunt richten. De installateur kan met specifieke software de exacte opbrengst voor jouw situatie berekenen.
De wetenschap erachter
De zon beweegt zich in Nederland van oost naar west, maar staat nooit recht boven ons. De hoogste zonnestand is op 21 juni, rond het middaguur op ongeveer 60 graden boven de horizon.
In de winter is dit slechts 15 graden. Zonnepanelen vangen het meeste licht als de zonnestralen er loodrecht op invallen.
Bij een Zuid-Oost oriëntatie staan de panelen 's ochtends al vroeg bijna loodrecht op de zon. De opbouw van productie is dus vroeg en sterk. Rond het middaguur, wanneer de zon op zijn hoogst is, staan de panelen dan schuin ten opzichte van de zon, wat een lager rendement geeft dan bij een Oost-West opstelling.
Het omgekeerde geldt voor Zuid-West. Dit fenomeen heet de "oriëntatiefactor".
Wetenschappelijke modellen tonen aan dat de verliezen in de praktijk beperkt zijn omdat de zon een breed pad aflegt. De ochtendopbrengst van Zuid-Oost compenseert deels het middagverlies, en vice versa. De totale instraling over de dag is daardoor dicht bij het optimum, inclusief extra opbrengst door reflectie.
Voordelen en nadelen
Het grootste voordeel van een Zuid-Oost of Zuid-West oriëntatie is dat je je eigen energieverbruik beter kunt afstemmen. Heb je een Zuid-West ligging, dan piekt je opbrengst in de late middag, precies wanneer je thuiskomt, gaat koken en de wasmachine aanzet. Dat verlaagt je teruglevering en verhoogt je directe eigen verbruik.
Een nadeel is het onvermijdelijke opbrengstverlies van enkele procenten. Dit verlengt de terugverdientijd van je investering met een paar maanden.
Daarnaast kan een sterke afwijking, zoals bijna Oost of West, het verlies laten oplopen tot 15-20%, wat een serieus financieel effect heeft. Een ander voordeel is dat de productiecurve breder wordt gespreid over de dag.
Voor het elektriciteitsnet is dit gunstiger dan een scherpe piek rond het middaguur. In combinatie met een thuisaccu kun je zo je eigen avondstroom opslaan en gebruiken, waardoor je minder afhankelijk wordt van het net.
Voor wie relevant?
Deze informatie is cruciaal voor iedereen met een dak dat niet exact op het zuiden ligt, zoals bij noord-gerichte daken.
Dat zijn veruit de meeste huizen in Nederland. Vooral bij rijtjeshuizen met een schuin dak naar twee kanten is dit relevant: de ene kant is vaak Zuid-Oost, de andere Zuid-West.
Ook voor huurders of kopers van een nieuwbouwwoning is dit belangrijk. De architectonische vorm van het dak bepaalt de oriëntatie. Vraag de aannemer of installateur altijd om een opbrengstberekening voor de specifieke ligging, zodat je niet voor verrassingen komt te staan. Ten slotte is het relevant voor iedereen die een thuisaccu overweegt.
Met een Zuid-West oriëntatie en een accu kun je de opgewekte middagstroom opslaan voor de avond.
Dat maakt de businesscase voor een accu interessanter dan bij een perfect zuidelijke ligging, waar de piekproductie overdag plaatsvindt wanneer je niet thuis bent.