Zonnepanelen en recycling: wat gebeurt ermee na gebruik?

Wat is het?

Je denkt er misschien niet meteen aan bij de aanschaf, maar ook zonnepanelen hebben een beperkte levensduur.

Gemiddeld gaan ze zo'n 25 tot 30 jaar mee. Daarna neemt hun opbrengst langzaam af en worden ze afval.

Het recyclen van deze oude panelen heet fotovoltaïsche (PV) recycling. Dit proces haalt waardevolle materialen terug uit het paneel. Denk aan glas, aluminium, koper en zilver. Maar ook de zogenaamde 'zonnecellen' zelf, gemaakt van silicium, worden verwerkt.

Het doel is om deze grondstoffen opnieuw te gebruiken in nieuwe producten.

In Nederland en de EU valt dit onder de WEEE-richtlijn. Dit betekent dat producenten verantwoordelijk zijn voor de inname en recycling van hun producten aan het einde van de levensduur. Jij als consument kunt je oude panelen daarom gratis inleveren.

Hoe werkt het precies?

Inzameling en transport

Als je zonnepanelen vervangt, neem je contact op met je installateur of leverancier. Zij regelen vaak de afvoer.

De recyclingfabriek

Je kunt ze ook zelf naar een milieustraat of een gespecialiseerd inzamelpunt brengen. De panelen worden zorgvuldig gestapeld en getransporteerd om breuk te voorkomen. In de fabriek worden de panelen eerst handmatig ontdaan van het aluminium frame en de kabels.

Vervolgens gaat het glasplaat- en achterplaat-systeem een verwerkingslijn in. Hier wordt het paneel mechanisch verkleind.

Een combinatie van technieken scheidt de materialen. Verhitting, trillingen en luchtscheiding halen het glas eruit. Een chemisch of thermisch proces lost de kunststof laag (EVA) op, waardoor de siliciumcellen vrijkomen.

Deze cellen worden verder gereinigd. Het teruggewonnen glas is vaak van hoge kwaliteit en wordt gebruikt voor nieuw glas of isolatiemateriaal.

Hergebruik van materialen

Het aluminium smelt men om tot nieuwe profielen. Het zilver en koper uit de cellen worden gewonnen voor elektronica.

Het silicium kan dienen als grondstof voor nieuwe zonnecellen of voor de metaalindustrie.

De wetenschap erachter

Een zonnepaneel is een complexe sandwich. De voorzijde is gehard glas.

Daaronder zit een kunststof laag (EVA) die de daadwerkelijke zonnecellen vasthoudt. Deze cellen zijn gemaakt van gesiliciseerd silicium, bedekt met een dunne laag metalen voor de stroomgeleiding. Een achterplaat van kunststof of glas maakt het geheel af.

De grootste wetenschappelijke uitdaging is het efficiënt scheiden van deze lagen zonder de materialen te vervuilen.

De EVA-laag is bijvoorbeeld lastig te verwijderen. Onderzoek richt zich op nieuwe methoden, zoals het gebruik van bepaalde oplosmiddelen of snellere thermische processen. Een andere focus ligt op het terugwinnen van hoogwaardig silicium.

Nu gaat veel silicium verloren of wordt het voor lagere doeleinden gebruikt. Door betere zuiveringstechnieken kan dit materiaal terug in de productieketen van nieuwe panelen.

Dat maakt de hele cyclus duurzamer. Er wordt ook gekeken naar de toekomst.

Dunne-filmpanelen (met cadmium telluride) vereisen een compleet ander recyclingproces. De wetenschap zoekt naar universele methoden die voor meerdere paneeltypes werken.

Voordelen en nadelen

Voordelen

Het belangrijkste voordeel is het besparen van primaire grondstoffen. Door glas, aluminium en metalen te hergebruiken, hoeven we minder te delven.

Dat scheelt energie en CO2-uitstoot. Het verkleint ook de afhankelijkheid van andere landen voor deze materialen. Recycling voorkomt dat zonnepanelen op de stortplaats belanden, ook in het geval van zonnepanelen en hagel.

Dat is goed voor het milieu, want er kunnen kleine hoeveelheden zware metalen in zitten. Milieumythe over zonnepanelen.

Nadelen

Een gesloten kringloop is de duurzaamste optie en sluit aan bij de principes van een circulaire economie. Voor de installatiebranche en de economie biedt het kansen. Het creëert nieuwe banen in logistiek en recycling. Bovendien ontstaat er een secundaire markt voor teruggewonnen materialen.

Het recyclingproces is nu nog energie-intensief en kostbaar. De opbrengst aan materialen weegt soms nog niet op tegen de kosten.

Dit komt omdat de huidige panelen nog niet ontworpen zijn met recycling als prioriteit. Niet alle materialen worden even efficiënt teruggewonnen. Het percentage hergebruikt silicium is bijvoorbeeld nog laag.

De technologie is volop in ontwikkeling, maar nog niet optimaal. De logistiek is een uitdaging.

Oude panelen zijn groot, breekbaar en verspreid over heel Nederland. Het verzamelen en vervoeren naar een centrale verwerkingslocatie vergt een goede organisatie en kennis van de restwaarde van zonnepanelen.

Voor wie relevant?

Deze informatie is relevant voor iedereen met zonnepanelen op het dak, nu of in de toekomst.

Het is goed om te weten wat er aan het einde van hun levensduur mee gebeurt. Je maakt zo een bewustere keuze bij aanschaf en vervanging.

Ook voor huiseigenaren die overwogen panelen te kopen, is dit interessant. Het toont aan dat de sector werkt aan een oplossing voor afval. Je kunt installateurs vragen naar hun beleid voor oude panelen. Verder is het relevant voor beleidsmakers en bedrijven in de energiesector.

Zij kunnen investeren in betere recyclingtechnieken of ontwerprichtlijnen voor nieuwe, makkelijker recyclebare panelen.

Dit draagt bij aan de duurzaamheidsdoelstellingen van Nederland. Ten slotte is het voor iedereen die geeft om het milieu een geruststellende gedachte. De zonne-energiesector neemt haar verantwoordelijkheid. Door recycling wordt zonne-energie niet alleen schoon in gebruik, maar ook aan het einde van de rit.