Zonnepanelen en de BENG-eisen voor nieuwbouw: integratie
Wat is het?
BENG staat voor Bijna Energieneutrale Gebouwen. Het is de Nederlandse norm die sinds 1 januari 2021 geldt voor alle nieuwbouw.
Deze norm vervangt de oude EPC-eis en is een stuk strenger. Het doel is simpel: nieuwe gebouwen moeten zo weinig mogelijk energie verbruiken en die minimale energie zo veel mogelijk zelf opwekken.
Zonnepanelen zijn het meest voor de hand liggende middel om aan de opwek-eis te voldoen. De BENG-eisen bestaan uit drie harde voorwaarden. Je moet aan alle drie tegelijk voldoen.
Het gaat om de maximale energiebehoefte, het maximale fossiele energiegebruik en een minimale hoeveelheid zelf opgewekte duurzame energie. Voor nieuwbouwprojecten is het integreren van zonnepanelen geen luxe-optie meer, maar een wettelijke verplichting. De installatie moet daarom al in een vroeg stadium van het ontwerp worden meegenomen. Dit heeft grote gevolgen voor architecten, aannemers en toekomstige bewoners.
Hoe werkt het precies?
De BENG-eisen worden uitgedrukt in drie getallen. BENG 1 is de maximale energiebehoefte in kWh per vierkante meter per jaar.
BENG 2 is het maximale aandeel fossiele energie, ook in kWh per m² per jaar. BENG 3 is het minimale aandeel hernieuwbare energie, uitgedrukt in percentage. Voor een gemiddelde woning betekent dit concreet dat het gebouw extreem goed geïsoleerd moet zijn (BENG 1) en dat de warmtevraag bijna nul is.
De resterende energie voor verwarming, warm water en apparaten moet dan zoveel mogelijk worden opgewekt met zonnepanelen (BENG 3). Het elektriciteitsverbruik wordt zo laag mogelijk gehouden (BENG 2).
De installateur berekent met speciale software (zoals ISSO) of het ontwerp aan de norm voldoet.
Het aantal en het vermogen van de zonnepanelen is hier een cruciale variabele in. Te weinig panelen betekent dat het gebouw niet wordt goedgekeurd. De panelen moeten op een efficiënte manier op het dak of in de gevel worden geïntegreerd.
De wetenschap erachter
De BENG-norm is gebaseerd op het principe van een energiebalans. Een gebouw verliest warmte via de gevel, het dak, de vloer en door ventilatie.
Tegelijkertijd wint het warmte via zonlicht dat naar binnen komt en via interne warmtebronnen zoals mensen en apparaten. De kunst is om de verliezen tot een minimum te beperken. De wetenschappelijke kern is de Energieprestatiecoëfficiënt (EPC). Deze wordt berekend met een complexe formule die rekening houdt met isolatiewaarde (Rc-waarde), luchtdichtheid, zontoetredingswaarde (ZTA) en het rendement van installaties.
Zonnepanelen hebben een directe, positieve invloed op deze berekening. Het rendement van zonnepanelen (uitgedrukt in Wattpiek, Wp) is hierbij essentieel, wanneer een bouwvergunning nodig is.
Het vermogen wordt omgerekend naar de verwachte jaarlijkse opbrengst in kWh. Deze opbrengst wordt afgetrokken van de totale energievraag van het gebouw.
Hoe hoger het rendement per paneel, hoe minder oppervlakte je nodig hebt om aan de BENG 3-eis te voldoen, volgens de nieuwe regels per 2026.
Voordelen en nadelen
Het grootste voordeel is de enorme besparing op energiekosten voor de bewoner.
Een BENG-woning verbruikt bijna geen energie, wat de woonlasten structureel verlaagt. Daarnaast verhoogt het de woningwaarde en draagt het direct bij aan de klimaatdoelen van Nederland. De woning is ook comfortabeler door betere isolatie en minder tocht. De nadelen zitten vooral in de initiële kosten.
De bouwkosten zijn hoger door de vereiste superieure isolatie en de verplichte installatie van zonnepanelen, mede door de energielabelplicht. Voor projectontwikkelaars en particuliere bouwers betekent dit een grotere investering vooraf.
Ook de complexiteit van de berekeningen en vergunningsaanvraag neemt toe. Een ander aandachtspunt is de esthetiek.
De panelen moeten vaak op een bepaalde manier worden geplaatst om aan de eis te voldoen, wat de architectonische vrijheid kan beperken. Daarnaast is er een risico op overdimensionering: meer panelen plaatsen dan strikt nodig is voor de eigen energiebehoefte, wat tot terugleverproblemen op het net kan leiden.
Voor wie relevant?
De BENG-eisen zijn primair relevant voor iedereen die betrokken is bij nieuwbouwprojecten. Dat zijn projectontwikkelaars, architecten, bouwbedrijven en installatieadviseurs.
Zij moeten de norm vanaf de eerste schets integreren in hun plannen.
De berekeningen en materialen moeten aan strenge eisen voldoen. Voor particulieren die zelf een huis (laten) bouwen, zijn de eisen eveneens bindend. Je kunt geen bouwvergunning krijgen zonder een BENG-berekening die aan alle drie de voorwaarden voldoet.
Het is dus crucial om hier bij de keuze van je architect en aannemer rekening mee te houden. Vraag altijd naar hun ervaring met BENG-projecten. Tot slot zijn de eisen relevant voor gemeenten en netbeheerders. Gemeenten handhaven de norm via de omgevingsvergunning.
Netbeheerders krijgen te maken met een toename van decentrale opwekking, wat impact heeft op het elektriciteitsnet.
Voor bestaande bouw geldt de BENG-norm niet, maar bij ingrijpende renovaties kunnen er soortgelijke eisen worden gesteld.