Overspanningsbeveiliging voor zonnepanelen: type 1+2 of type 2

Wat is het?

Een overspanningsbeveiliging beschermt je zonnepaneleninstallatie tegen plotselinge piekspanningen. Die pieken ontstaan vaak door blikseminslag in de buurt of schakelingen in het stroomnet.

Zonder zo'n beveiliging kunnen je omvormer, panelen en thuisaccu ernstige schade oplopen. Je hebt twee hoofdtypen: type 1+2 en type 2. Type 1+2 is een gecombineerde beveiliging die zowel directe als indirecte blikseminslag opvangt. Type 2 beschermt alleen tegen indirecte effecten en restspanningen na een inslag elders.

De keuze hangt af van je risico op directe blikseminslag en de waarde van je apparatuur. Voor de meeste woningen volstaat type 2, maar bij een vrijstaand huis op een heuvel is type 1+2 verstandiger.

Hoe werkt het precies?

Een overspanningsbeveiliging werkt als een soort elektronische klep. Normaal gesproken laat hij de normale netspanning ongehinderd door. Zodra er een gevaarlijke piek ontstaat, geleidt hij die stroom razendsnel naar de aarding.

Type 1+2 bevat twee beschermingsniveaus in één apparaat. Het eerste niveau (type 1) gebruikt een vonkbrug die een zeer hoge stroom van bijvoorbeeld 50.000 ampère aankan.

Het tweede niveau (type 2) gebruikt varistoren om kleinere restpieken te dempen. Type 2 werkt alleen met varistoren.

Deze componenten hebben een hoge weerstand bij normale spanning. Bij een piek daalt hun weerstand plotseling, waardoor de overtollige energie naar de aarde wordt geleid. Na de piek herstellen ze zichzelf.

De beveiliging wordt altijd parallel aan je zonnepanelen en omvormer geplaatst. Bij een piek wordt de stroom omgeleid via de bescherming, waardoor je dure apparatuur gespaard blijft.

De wetenschap erachter

De werking berust op elektrische doorslagspanning en het principe van de varistor. Een varistor is een niet-lineaire weerstand gemaakt van metaaloxide-korrels. Bij lage spanning is de weerstand hoog, maar boven een bepaalde drempelspanning wordt hij geleidend.

Een vonkbrug in type 1+2 bestaat uit twee elektroden met een kleine, gecontroleerde afstand.

Onder normale omstandigheden is er een isolerende luchtlaag. Bij een zeer hoge spanning ioniseert de lucht en ontstaat er een vonk die de stroom afleidt.

Bliksem brengt enorme energie met zich mee. Een directe inslag kan stromen van meer dan 100.000 ampère veroorzaken. Zelfs een indirecte inslag op honderden meters afstand kan nog duizenden ampères in je leidingen induceren.

De beveiliging moet deze energie binnen milliseconden omleiden. De reactietijd is cruciaal: hoe sneller de beveiliging reageert, hoe minder schade er optreedt.

Type 1+2 reageert het snelst omdat de vonkbrug bijna onmiddellijk doorslaat. De aarding is essentieel voor de werking. De afgeleide stroom moet een veilige weg naar de aarde vinden. Zonder goede aarding kan de energie nergens heen en blijft het gevaar bestaan.

Voordelen en nadelen

Type 1+2 biedt de hoogste bescherming tegen zowel directe als indirecte blikseminslag.

Het is een alles-in-één oplossing die je installatie volledig beveiligt. Het nadeel is de hogere aanschafprijs en de noodzaak van een zeer goede aarding.

Type 2 is goedkoper en voldoende voor de meeste situaties in Nederland. Het beschermt goed tegen indirecte effecten en is eenvoudiger te installeren. Het biedt echter geen bescherming tegen een directe blikseminslag op je dak of panelen. De installatie van type 1+2 is complexer en vereist vaak een installateur met speciale kennis.

Type 2 is vaak door een handige doe-het-zelver te plaatsen, maar professionele installatie blijft aanbevolen voor de garantie.

Beide typen vereisen een aardingspunt. Voor type 1+2 moet de aarding extra robuust zijn vanwege de hoge stromen. De dikte van de aarddraad en de kwaliteit van de aardpen zijn dan kritieke factoren.

Levensduur verschilt ook. Varistoren in type 2 slijten na elke piek en moeten na verloop van tijd vervangen worden. De vonkbrug in type 1+2 is robuuster, maar kan ook slijten na herhaalde zware belasting.

Voor wie relevant?

Type 1+2 is relevant voor woningen met een hoog risico op directe blikseminslag.

Denk aan vrijstaande huizen op hoge punten, in gebieden met veel onweer, of met een metalen dakconstructie. Ook bij zeer kostbare installaties met dure omvormers en grote accu's, zoals bij de DC-kabels tussen accu en omvormer, is het een verstandige investering. Type 2 volstaat voor de meeste rijtjeshuizen en appartementen in Nederland.

De kans op directe inslag is hier kleiner door omliggende gebouwen en bomen. Het beschermt prima tegen de meest voorkomende indirecte pieken.

Heb je al een bliksembeveiliging op je meterkast? Dan is een extra type 2 overspanningsbeveiliging bij je zonnepanelen vaak voldoende.

De combinatie van een type 1 in de meterkast en type 2 bij de omvormer is een gangbare en effectieve opstelling. Voor bedrijfspanden met grote zonnedaken is type 1+2 vaak verplicht of sterk aanbevolen. De financiële gevolgen van uitval zijn hier groter en de installatie, zoals de veiligheidsschakelaar naast de meterkast, is vaak complexer. Check altijd de lokale normen en verzekeringsvoorwaarden.

Overleg met een gecertificeerde installateur. Zij kunnen een risico-inschatting maken op basis van je locatie, type woning en installatie. Zij kennen ook de laatste normen en eisen van netbeheerders.