Zonnepanelen en blikseminslag: beveiliging en schadeafhandeling

Wat is het?

Een blikseminslag op of nabij je woning kan een enorme stroomstoot veroorzaken.

Voor zonnepanelen is dit een van de grootste externe bedreigingen. De directe inslag of de nabijheid ervan kan leiden tot ernstige schade aan je complete zonne-energiesysteem. De schade beperkt zich niet alleen tot de panelen zelf. De omvormer, bekabeling en zelfs apparaten in huis die op het net zijn aangesloten, kunnen worden getroffen.

Dit komt door de enorme overspanning die via de kabels het huis binnenkomt. Daarom is het cruciaal om je installatie goed te beveiligen.

Een combinatie van bliksembeveiliging en overspanningsbeveiliging vormt de basis. Dit beschermt niet alleen je dure apparatuur, maar ook de brandveiligheid van je woning.

Het afhandelen van schade na een blikseminslag is een apart hoofdstuk. Het hangt sterk af van je verzekering en de aanwezige beveiliging. Goede documentatie en preventieve maatregelen zijn hierbij essentieel.

Hoe werkt het precies?

Bliksem zoekt de kortste weg naar de aarde. Zonnepanelen op het dak vormen een aantrekkelijk pad door hun metalen frames en geleidende kabels. De stroom kan via de panelen direct je huis binnenstromen.

Een extern bliksemafleidingssysteem vangt de inslag op en voert de stroom veilig naar de aarde.

Dit systeem bestaat uit een luchtafleider, geleiders en aardingspennen. Het beschermt de structuur, maar niet altijd de elektronica.

Daarom is een interne overspanningsbeveiliging (SPD) onmisbaar. Dit apparaat wordt geïnstalleerd in de meterkast of bij de omvormer. Het herkent een gevaarlijke spanningspiek en leidt de overtollige stroom naar de aarde.

• Type 1: Bij de hoofdaansluiting, voor directe inslag of zeer hoge energie.
• Type 2: In de verdeelkast, voor de resterende overspanning.
• Type 3: Dicht bij de omvormer of gevoelige apparaten, voor de laatste filtering.

Voor een optimale beveiliging plaats je SPD's op drie niveaus: Deze gelaagde aanpak breekt de energie van de bliksem stapsgewijs af.

Zo wordt de spanningspiek beheersbaar gemaakt voordat hij je apparatuur bereikt.

De wetenschap erachter

Een blikseminslag is een gigantische elektrische ontlading. De spanning kan oplopen tot honderden miljoenen volt, met stromen tot 200.000 ampère. De lucht rondom de inslag verhit zich explosief.

De stroom zoekt altijd de weg van de minste weerstand naar de aarde.

Metalen constructies, zoals de frames van zonnepanelen en de koperen geleiders, bieden een betere geleiding dan hout of baksteen. Daarom is je dak met panelen een logisch doelwit.

Zelfs als de bliksem niet direct inslaat, maar in de buurt (binnen 1-2 km), ontstaat er een elektromagnetische puls. Deze puls induceert een hoge spanning in alle geleidende lussen, zoals de bekabeling van je zonnepanelen. Dit noemen we indirecte effecten.

De omvormer is bijzonder kwetsbaar. Dit apparaat zet gelijkstroom van de panelen om naar wisselstroom voor het net.

Het bevat gevoelige elektronica die al kan beschadigen bij een overspanning van enkele honderden volts. De stroom van een bliksem is vele malen sterker. De beveiliging werkt op het principe van spanningsafleiding. Een SPD bevat componenten zoals varistors of vonkbruggen.

Onder normale spanning is de weerstand hoog. Bij een gevaarlijke piek wordt de weerstand bijna nul, waardoor de stroom wordt omgeleid.

Voordelen en nadelen

Een goed beveiligingssysteem biedt duidelijke voordelen. Het beschermt je financiële investering in zonnepanelen tegen blikseminslag en voorkomt dure reparaties.

Het verkleint ook het risico op brand aanzienlijk. Daarnaast biedt het gemoedsrust. Je weet dat je systeem bestand is tegen extreme weersomstandigheden.

Voor veel verzekeraars is professionele beveiliging zelfs een voorwaarde voor een volledige dekking.

Toch kleven er ook nadelen aan. De initiële kosten zijn niet gering. Een compleet bliksembeveiligingssysteem kan tussen de €1.500 en €3.000 kosten, afhankelijk van de woning.

Onderhoud is vereist. De aarding moet regelmatig gecontroleerd worden op een lage weerstand.

SPD's hebben een beperkte levensduur en moeten na een aantal pieken of jaren vervangen worden.

Een ander nadeel is dat geen enkel systeem 100% garantie biedt. Een directe inslag op de panelen zelf kan alsnog tot fysieke schade leiden, ondanks de beveiliging. Het vermindert het risico, maar heft het niet volledig op. Voor de schadeafhandeling en jaarlijkse inspectie zijn er ook voor- en nadelen:

• Voordeel: Met een bewezen beveiligingssysteem is de kans op een succesvolle verzekeringsclaim groter.
• Nadeel: De schadeafhandeling kan lang duren en vereist gedetailleerde rapporten van een gecertificeerde installateur.
• Voordeel: Preventieve beveiliging kan de premie van je opstalverzekering positief beïnvloeden.
• Nadeel: Als er geen adequate beveiliging aanwezig is, kan de verzekering een claim (deels) afwijzen.

Voor wie relevant?

Deze informatie is allereerst relevant voor alle eigenaren van zonnepanelen. Of je nu in een flat of een vrijstaand huis woont, het risico bestaat.

Vooral woningen op open terrein of in regio's met veel onweer lopen extra gevaar. Toekomstige kopers van zonnepanelen moeten dit meenemen in hun planning. Het is verstandig om beveiliging direct bij de installatie te laten meenemen.

Dit is vaak goedkoper en netter dan achteraf. Installateurs hebben hierin een adviserende en uitvoerende rol.

Zij moeten klanten wijzen op de risico's en de mogelijkheden. Een gecertificeerde installatie volgens de norm is cruciaal voor de werking en voor verzekeringen. Verzekeringsmaatschappijen hebben er baat bij dat hun klanten goed beveiligd zijn. Dit vermindert het aantal en de hoogte van claims.

Zij stellen daarom vaak eisen aan de installatie, zoals bij hagelschade aan zonnepanelen. Tot slot is het relevant voor gemeenten en overheden.

Zij kunnen via voorlichting en bouwvoorschriften bijdragen aan een veiligere energietransitie. Het stimuleren van goede beveiliging past in het bredere plaatje van brandpreventie. Samengevat: als je zonnepanelen hebt of overweegt, is bliksembeveiliging geen luxe maar een noodzakelijk onderdeel van een verantwoord systeem. Het beschermt je spullen, je huis en je portemonnee.