Invloed van eigen verbruik (zelfverbruik) op financieel rendement

Wat is het?

Zelfverbruik, of eigen verbruik, is het deel van de stroom die je zonnepanelen opwekken en dat je direct zelf gebruikt in huis.

Het is de energie die niet terugvloeit naar het elektriciteitsnet. Dit percentage bepaalt in sterke mate hoe snel je je investering terugverdient.

Het tegenovergestelde is teruglevering. Dat is de overtollige zonnestroom die je wél aan het net levert. Voor die teruglevering krijg je een vergoeding, maar die is vaak lager dan de prijs die je betaalt voor stroom die je afneemt. Hoe meer je dus zelf direct gebruikt, hoe gunstiger dat financieel uitpakt.

Een hoog zelfverbruik is de sleutel tot een optimaal rendement. Het zorgt ervoor dat je minder dure stroom van het net hoeft te kopen.

Met de komst van thuisbatterijen wordt het mogelijk om dit percentage flink te verhogen, ook als de zon niet schijnt.

Hoe werkt het precies?

Je zonnepanelen produceren stroom op het moment dat de zon schijnt. Die stroom gaat eerst naar je eigen apparaten, zoals de koelkast, wasmachine of warmtepomp.

Alleen de stroom die je op dat moment niet gebruikt, wordt automatisch teruggeleverd aan het net. Zonder thuisaccu is je zelfverbruik beperkt tot de uren waarin je daadwerkelijk stroom verbruikt terwijl de zon schijnt. Op een doorsnee werkdag, wanneer je overdag niet thuis bent, is dat percentage vaak laag.

Een groot deel van de opgewekte energie verdwijnt dan naar het net.

Een thuisaccu verandert dit spel. De batterij slaat de overtollige zonne-energie op die je overdag niet direct gebruikt. 's Avonds of 's nachts, wanneer je wel stroom verbruikt maar de panelen niets produceren, onttrek je die opgeslagen energie aan de batterij. Zo verhoog je je zelfverbruik aanzienlijk, soms tot wel 70-80%.

De financiële impact is tweeledig. Ten eerste bespaar je op je energierekening omdat je minder stroom tegen het dure leveringstarief hoeft in te kopen.

Ten tweede verkoop je minder stroom terug tegen het lagere teruglevertarief. Het netto-effect is een hogere besparing per opgewekte kWh.

De wetenschap erachter

Het financieel rendement van zonnepanelen wordt traditioneel berekend met de formule: (opbrengst teruglevering + besparing op inkoop) - kosten. De besparing op inkoop is altijd hoger dan de opbrengst uit teruglevering, die afhangt van de terugleververgoeding.

Dat komt door de energiebelasting en opslag duurzame energie (ODE) die je betaalt over afgenomen stroom, maar niet krijgt over teruggeleverde stroom. Elke kWh die je zelf verbruikt, bespaart je dus het volledige leveringstarief inclusief belastingen. Dat tarief ligt momenteel (2023) rond de 40 cent per kWh.

De terugleververgoeding is vaak slechts 8-15 cent per kWh. Het verschil, de zogenaamde 'spread', is de winst die je maakt met zelfverbruik.

De economische wet van vraag en aanbod speelt ook een rol. Op momenten van veel zonnestroomproductie (het aanbod) is de marktprijs voor elektriciteit laag. Je levert dan terug tegen een ongunstig tarief. Door zelf te verbruiken of op te slaan, onttrek je je aan deze lage marktprijs en benut je de hoge waarde van stroom op een ander moment.

De terugverdientijd van een installatie is rechtstreeks gekoppeld aan het zelfverbruikspercentage. Modellen tonen aan dat een stijging van 30% naar 60% zelfverbruik de terugverdientijd met meerdere jaren kan verkorten. De aanschaf van een accu moet je hierin meenemen, de invloed van een thuisaccu op de terugverdientijd: de extra investering moet worden terugverdiend door de extra besparing.

Voordelen en nadelen

Het grootste voordeel is de financiële besparing. Een hoger zelfverbruik levert direct meer geld op.

Je wordt ook minder afhankelijk van de grillen van energieleveranciers en fluctuerende terugleververgoedingen. Daarnaast draag je bij aan een stabielere energievoorziening door minder pieken op het net. Een ander voordeel is energie-onafhankelijkheid, waarbij de salderingsregeling en de terugverdientijd een rol spelen.

Met een hoge zelfvoorzieningsgraad heb je minder last van stroomuitval of stijgende energieprijzen.

Je gebruikt letterlijk je eigen schone energie, wat een goed gevoel geeft en past in een duurzame levensstijl. De nadelen zitten vooral in de initiële kosten en complexiteit. Het verhogen van je zelfverbruik vereist vaak een investering in een thuisaccu en mogelijk een slimmer energiemanagementsysteem.

De terugverdientijd van zo'n accu kan lang zijn, zeker bij de huidige hoge accuprijzen. Een ander nadeel is dat het rendement sterk afhankelijk wordt van je eigen verbruikspatroon.

Verandert je levensstijl, ga je bijvoorbeeld vaker op vakantie of verbruik je minder, dan kan het rendement dalen.

Ook neemt de accucapaciteit na verloop van tijd af, wat de lange-termijnwinst beperkt.

Voor wie relevant?

Zelfverbruik is relevant voor iedereen met zonnepanelen die zijn financiële rendement wil optimaliseren. Het is extra interessant voor huishoudens met een hoog elektriciteitsverbruik, bijvoorbeeld door een warmtepomp, elektrische auto of thuiswerkplek.

Zij kunnen meer van hun eigen opgewekte stroom direct verbruiken. Verder is het cruciaal voor mensen die overwegen een thuisaccu aan te schaffen.

De beslissing om een batterij te kopen, staat of valt bij de berekening van het extra zelfverbruik dat het oplevert. Zonder die analyse koop je mogelijk een onrendabele oplossing. Ook voor nieuwbouwprojecten of grootschalige renovaties is het een belangrijk aandachtspunt.

Door vanaf het begin na te denken over verbruikspatronen, slimme apparaten en opslag, kun je het zelfverbruik maximaliseren. Dit verhoogt de aantrekkelijkheid en duurzaamheid van de woning. Tot slot is het relevant voor beleidsmakers en netbeheerders. Een hoog collectief zelfverbruik in een wijk vermindert de belasting op het elektriciteitsnet. Zij stimuleren daarom vaak via subsidies of regelingen de combinatie van zonnepanelen met opslag, om zo de energietransitie te versnellen.